Źródło: Duda R, Kamińska-Winciorek G, Śpiewak R. Częstość występowania problemów skórnych prowokowanych przez kosmetyki wśród pracowników i klientów salonów kosmetycznych. Alergoprofil. 2013;9(2):20-5.
|
W populacji generalnej narasta częstość działań niepożądanych kosmetyków. Kosmetolodzy i kosmetyczki z racji wykonywanego zawodu, są w warunkach nieustannego kontaktu z kosmetykami są najbardziej narażone na ich działania niepożądane. Cel: Zbadanie częstości występowania prowokowanych przez pracę problemów skórnych wśród pracowników salonów kosmetycznych ze szczególnym uwzględnieniem problemów prowokowanych przez kosmetyki. Dodatkowym celem było oszacowanie częstości obserwowanych przez respondentów działań niepożądanych kosmetyków wśród ich klientów. Materiał i metody: Badaniem kwestionariuszowym objęto 100 pracowników salonów piękności. Zastosowano modyfikację ankiety opracowanej przez Doryńską i Śpiewaka (2010) dotyczącą częstości występowania problemów skórnych w salonach kosmetycznych. Wyniki: Występowanie problemów skórnych związanych z używaniem kosmetyków lub innych substancji stosowanych w salonach kosmetycznych potwierdziło 20% pracowników salonów kosmetycznych, a 67% ankietowanych spotkało się z takimi problemami u klientów. Wnioski: U co piątego pracownika salonu kosmetycznego występują problemy skórne prowokowane przez pracę. Spośród pracowników, u których takie problemy występują, połowa udaje się z tego powodu do lekarza. Ponad połowa pracowników salonów kosmetycznych spotyka się u swoich klientów z efektami niepożądanymi kosmetyków. Słowa kluczowe: kosmetyki, działania niepożądane, choroby prowokowane przez pracę. |
Linki: |
Coraz powszechniejsze używanie preparatów kosmetycznych pociąga za sobą wzrost częstości reakcji niepożądanych na nie w populacji ogólnej. Kosmetyki zawierają substancje o działaniu drażniącym i uczulającym, a częsty kontakt z nimi może skutkować tzw. „kosmetycznym zapaleniem skóry” (cosmetic dermatitis) [1]. Pod tym pojęciem rozumie się wyprysk na tle reakcji na kosmetyki lub środki toaletowe, charakteryzujący się typową lokalizacją obejmującą skórę twarzy, szyi i rąk [1,2,3,4]. Wśród ogółu chorych na przewlekły lub nawracających wyprysk częstość alergii na pospolite dodatki zapachowe do kosmetyków wynosi 6-14%, a na konserwanty 2-8% [5,6]. Kosmetolodzy i kosmetyczki z racji nieustannego zawodowego kontaktu z kosmetykami wydają się szczególnie narażeni na działania niepożądane takich substancji [7].
Objawem niepożądanym po zastosowaniu kosmetyku jest każde niekorzystne i niezamierzone działanie produktu, który używany jest w zwykłych oraz dających się przewidzieć warunkach [8]. Możliwe mechanizmy obejmują reakcje z podrażnienia i odczyny alergiczne. Wyprysk kontaktowy z podrażnienia dotyczy 13% populacji generalnej, natomiast częstość alergicznego wyprysku kontaktowego (allergic contact dermatitis, ACD) ocenia się na 18% [9]. Przypuszcza się przy tym, że około 8-15% wszystkich przypadków alergicznego wyprysku kontaktowego może być wywoływane przez składniki preparatów kosmetycznych [10]. W niedawnych badaniach emolientów do pielęgnacji chorej skóry, zaledwie 21% produktów oferowanych w aptekach było wolne od składników o znanym działaniu uczulającym [11]. Może to być jedną z przyczyn częstego występowania ACD u pacjentów z wypryskiem atopowym [12]. W kosmetykach uczulają nie tylko składniki "chemiczne", ale i surowce pochodzenia roślinnego. W ubiegłorocznych badaniach kosmetyków do twarzy o deklarowanym działaniu przeciwstarzeniowym, składniki roślinne o znanym działaniu uczulającym występowały w co drugim produkcie [13]. Alergia na kosmetyki może ponadto przyczynić się do rozwoju alergii pokarmowej w związku z faktem, że szereg haptenów stanowi dodatki zarówno w kosmetykach jak i produktach spożywczych [14]. Podstawę diagnostyki alergii na kosmetyki stanowią testy płatkowe, które umożliwiają różnicowanie pomiędzy wypryskiem alergicznym a wypryskiem z podrażnienia. Wykonywanie testów płatkowych zwiększa ponadto prawdopodobieństwo dokładnej diagnozy, obniża koszty leczenia oraz prowadzi do poprawy jakości życia pacjentów [15]. Rozpoznanie "wyprysk z podrażnienia" jest diagnozą z wykluczenia, to znaczy, że w odróżnieniu od ACD nie dysponujemy testami potwierdzającymi to rozpoznanie [16].
Celem pracy było zbadanie częstości występowania prowokowanych przez pracę problemów skórnych wśród pracowników salonów kosmetycznych ze szczególnym uwzględnieniem problemów prowokowanych przez kosmetyki. Dodatkowym celem było określenie częstości stykania się respondentów z tego typu problemami u klientów salonów kosmetycznych.
Badaniem kwestionariuszowym objęto 100 pracowników salonów kosmetycznych. Były to wyłącznie kobiety w wieku od 20 do 60 (mediana 26) lat, pracujące w zawodzie od 2 miesięcy do 37 lat (mediana 3,5 roku). Zastosowano modyfikację ankiety opracowanej przez Doryńską i Śpiewaka [17]. Po zakodowaniu wyników do arkusza, wyniki poddano analizie statystycznej, która polegała na wyliczeniu procenta odpowiedzi twierdzących na poszczególne pytania, wraz z 95% przedziałami ufności (CI95%). Oryginalne ankiety przechowywane są w Zakładzie Dermatologii Doświadczalnej i Kosmetologii UJ w Krakowie.
U dwudziestu sześciu (26%) ankietowanych pracowników salonów kosmetycznych występowała wymagająca pomocy lekarskiej choroba skóry, co jest wynikiem porównywalnym z częstością stwierdzoną wśród Polaków niezwiązanych z usługami kosmetycznymi (29%) [18]. Rozpoznanie postawione u respondentek przez lekarza obejmowało najczęściej trądzik pospolity (9%), a następnie alergiczny wyprysk kontaktowy (8%), grzybicę, atopowe zapalenie skóry oraz trądzik różowaty (po 2%). Pozostałe jednostki chorobowe zgłaszane przez pojedynczych ankietowanych to wyprysk z podrażnienia, pokrzywka, alergia, trądzik hormonalny, rogowacenie okołomieszkowe, łupież różowy Giberta oraz bielactwo. Trzydzieści cztery osoby (34%) podały występowanie wymagających pomocy lekarskiej chorób skóry wśród swoich najbliższych krewnych (rodzice, rodzeństwo, dzieci). Na pytanie dotyczące styczności ankietowanych z problemami skórnymi związanymi z używaniem kosmetyków lub substancji stosowanych w salonach kosmetycznych, 20 respondentek (20%) potwierdziło, iż takie problemy występowały bądź występują u nich samych (tab. 1 - patrz PDF z ostateczną wersją publikacji). Zgłaszane przez uczestniczki badania problemy skórne prowokowane przez kosmetyki w miejscu pracy przedstawia rycina 1. Problemy skórne zgłaszane jako "inne" (20%) obejmowały zaczerwienienie skóry (bez lub z obecnością świądu), suchość skóry, pieczenia, „łuszczenie” oraz „opuchliznę”. Zmiany skórne najczęściej zajmowały dłonie (40% osób z problemami skórnymi), a następnie grzbiety rąk (35%) oraz twarz, szyja i głowa (35%). Najrzadziej zmiany występowały na dekolcie lub zajmowały całe ciało (po 5%). Jedenaście osób (55%) było w stanie wskazać, które spośród używanych przez nich kosmetyków lub substancji wywoływało zmiany skórne – najczęściej preparaty służące do dezynfekcji skóry i narzędzi. Pięć osób (25%) twierdziło, że problemy skórne występowały wyłącznie w związku z wykonywaną pracą (tab. 2 - patrz PDF z ostateczną wersją publikacji). Dziesięć ankietowanych (50%) podało, iż w związku ze zmianami pojawiającymi się na skórze (ból, swędzenie, dyskomfort) praca stała się dla nich bardziej uciążliwa, a jednej osobie (5%) uniemożliwiały one wykonywanie pracy. Dziewięć (45%) respondentek z powodu wystąpienia problemów skórnych udało się do lekarza, z czego dwóm (10%) lekarze zasugerowali wykonanie badań w kierunku choroby zawodowej, a trzem (15%) zalecili używanie rękawiczek ochronnych w pracy.
Z prowokowanymi przez kosmetyki problemami skórnymi u klientów zetknęło się 67% ankietowanych pracowników salonów kosmetycznych, przy czym 38% twierdziło, że styka się z takimi klientami przynajmniej raz w miesiącu, a dalsze 24% przynajmniej raz w roku. Obserwowane przez respondentów zachowania klientów mających problemy skórne podczas wizyty w salonie kosmetycznym przedstawia tabela 3 (patrz PDF z ostateczną wersją publikacji).
Tylko 2 respondentki (2%) zadeklarowały, że obawiają się pracy z klientami, u których występują zmiany skórne, 51 respondentek (51%) zadeklarowało, iż posiadają wystarczającą wiedzę na temat postępowania w takich sytuacjach. Jednak pięćdziesięciu respondentkom (50%) zdarzyło się odmówić wykonania zabiegu u klientów z widocznymi zmianami chorobowymi na skórze. Kamuflaż kosmetyczny u osób z chorobami skóry wykonywały 23 respondentki (23%). W odpowiedzi na pytanie o świadomość społeczną na temat problemów skórnych prowokowanych przez kosmetyki, 73% respondentek stwierdziło, iż problem ten jest ważny społecznie, ale nie poświęca się mu należytej uwagi, 21% wyraziło opinię, że poświęca się im wystarczająco dużo uwagi, a 6% nie miało zdania na ten temat.
Reakcje niepożądane po użyciu kosmetyków należą do najczęstszych problemów zdrowotnych u ludzi w różnych częściach świata (tab. 4 - patrz PDF z ostateczną wersją publikacji). Częstość występowania działań niepożądanych kosmetyków w badanej przez nas grupie nie różniła się znacząco od wyników wcześniejszych opartych na tej samej metodologii badań Śpiewaka i Doryńskiej (tab. 5 - patrz PDF z ostateczną wersją publikacji). Dominującą lokalizacją zmian skórnych opisywanych przez pracowników salonów kosmetycznych były dłonie, a następnie grzbiety rąk oraz twarz, szyja i głowa, natomiast w populacji generalnej więcej niż połowa odnotowanych przypadków działań niepożądanych po kosmetykach występuje na twarzy [27]. Umiejscowienie na rękach wydaje się faktycznie bardziej przemawiać za etiologią zawodową problemów skórnych [28]. Wśród 46 polskich chorych z alergią na konserwanty kosmetyków, u 36 zmiany również były zlokalizowane na twarzy, a tylko u 8 rozpoznano wyprysk rąk [29]. Również wśród kosmetyczek i studentek kosmetologii dominującą lokalizacją zmian była twarz lub szyja (41%), a następnie dłonie i palce rąk (24%) [2]. W badaniach własnych 60% osób z problemami powodowanymi przez kosmetyki w miejscu pracy twierdziła, iż problemy skórne były wyłącznie (25%) lub głównie (35%) związane z wykonywaną przez nich pracą. Wyniki te są porównywalne z obserwacjami Śpiewaka i Doryńskiej [26] (tab. 5 - patrz PDF z ostateczną wersją publikacji).
Kosmetyki są częstą przyczyną problemów skórnych zarówno wśród pracowników, jak i klientów salonów piękności. Jednak dokładne oszacowanie częstości występowania działań niepożądanych po użyciu kosmetyków może być trudne, ponieważ większość reakcji jest zwykle łagodna i przemijająca, a konsumenci w takiej sytuacji nie zgłaszają się z objawami do lekarza, lecz po prostu przestają stosować produkty będące ich przyczyną [30]. Nadwrażliwość na składniki kosmetyków jest istotnym zagrożeniem dla zdrowia publicznego, dlatego konieczne wydaje się kontrolowanie częstości jej występowania w celu wyodrębnienia najczęściej uczulających substancji, a także zwiększenie świadomości na ten temat zarówno wśród studentów kosmetologii, jak i pracowników salonów piękności.
Patrz PDF z ostateczną wersją publikacji.
Ta strona jest częścią serwisu www.RadoslawSpiewak.net.
© Radoslaw Spiewak (kontakt).
Document created: 18 February 2014, last updated: 6 March 2014.